Zanim gwint wewnętrzny zostanie nacięty lub wygnieciony, otwór pod gwint musi mieć właściwą średnicę. Jeśli jest za mały, gwintownik się zakleszcza lub łamie. Jeśli jest za duży, zwojom brakuje wierzchołków i śruba trzyma słabiej. Prostym wzorem znajdziesz właściwe wiertło dla każdego gwintu metrycznego – także dla gwintów drobnozwojowych, których nie ma w żadnej skróconej tabeli.
Prosty wzór do gwintowania
- dB średnica otworu pod gwint (średnica wiertła) w mm
- d średnica nominalna gwintu w mm
- P skok w mm
Wynik zaokrąglasz do wiertła, które można kupić. Do 4 mm wiertła są zwykle stopniowane co 0,05 mm, powyżej co 0,1 mm. Jeśli wartość wypada dokładnie między dwoma stopniami, sprawdzi się każde z dwóch sąsiednich wierteł. Zwykle stosuje się 6,8 mm dla M8 (z obliczeń 6,75 mm) i 10,2 mm dla M12 (z obliczeń 10,25 mm).
Przykład M10
Przykład
Gwint M10 ma być nacięty gwintownikiem. Skok gwintu zwykłego M10 wynosi 1,5 mm.
dB = 10 mm − 1,5 mm = 8,5 mm
Wierci się wiertłem 8,5 mm. Potem pogłębia się pod kątem 90° do około 10 mm, aby gwintownik wchodził prosto, a na krawędzi nie powstawał zadzior.
Tabela dla gwintów metrycznych zwykłych
Gwintowniki wygniatające nie skrawają, tylko wciskają materiał w kształt gwintu. Dlatego potrzebują większego otworu wstępnego. Wartości do wygniatania są orientacyjne, pierwszeństwo mają dane producenta narzędzia.
| Gwinty | Skok P | Otwór do gwintowania | Otwór do wygniatania (orientacyjnie) | Pogłębienie do ok. |
|---|---|---|---|---|
| M3 | 0,5 | 2,5 | 2,8 | 3,0 |
| M4 | 0,7 | 3,3 | 3,7 | 4,0 |
| M5 | 0,8 | 4,2 | 4,6 | 5,0 |
| M6 | 1 | 5,0 | 5,6 | 6,0 |
| M8 | 1,25 | 6,8 | 7,4 | 8,0 |
| M10 | 1,5 | 8,5 | 9,3 | 10,0 |
| M12 | 1,75 | 10,2 | 11,2 | 12,0 |
| M16 | 2 | 14,0 | 15,1 | 16,0 |
| M20 | 2,5 | 17,5 | 18,9 | 20,0 |
| M24 | 3 | 21,0 | 22,7 | 24,0 |
Wszystkie wymiary w mm. Do wygniatania Gesello liczy z wartością orientacyjną d − 0,45 · P i zaokrągla do 0,1 mm.
Gwinty drobnozwojowe – decyduje skok
W gwintach drobnozwojowych skok jest podany w oznaczeniu, na przykład M10 × 1. Właśnie ten skok wstawiasz do wzoru, a nie skok gwintu zwykłego.
| Gwinty | Otwór do gwintowania | Otwór do wygniatania (orientacyjnie) |
|---|---|---|
| M8 × 1 | 7,0 | 7,6 |
| M10 × 1 | 9,0 | 9,6 |
| M10 × 1,25 | 8,8 | 9,4 |
| M12 × 1,5 | 10,5 | 11,3 |
| M16 × 1,5 | 14,5 | 15,3 |
Jak głęboki musi być otwór nieprzelotowy?
Gwintownik ma z przodu nakrój, który nie tworzy jeszcze pełnego gwintu. Do tego dochodzi wierzchołek wiertła. Głębokość wiercenia składa się więc z trzech części: użytecznej długości gwintu, wybiegu na nakrój i wierzchołka wiertła. Przy kącie wierzchołkowym 118° wierzchołek ma długość około 0,3 · dB. Ile wybiegu potrzebujesz, zależy od skoku i rodzaju nakroju – Gesello obliczy ci głębokość wiercenia dopasowaną do skoku.
Typowe błędy
- Skok zwykły zamiast drobnozwojowego: gwint M10 × 1 wymaga 9,0 mm, a nie 8,5 mm.
- Pomylony otwór do wygniatania z otworem do gwintowania: gwintownik wygniatający w zbyt małym otworze bardzo szybko się łamie.
- Brak pogłębienia: pierwszy zwój zostaje wyrwany, gwintownik wchodzi krzywo.
- Za płytki otwór nieprzelotowy: zapomniano o nakroju i wierzchołku wiertła, gwintownik uderza w dno.
- Źle przeliczony gwint calowy: w UNC i UNF skok podaje się w zwojach na cal. Skok w mm to 25,4 podzielone przez liczbę zwojów.
Najczęstsze pytania
Dlaczego d − P działa, choć średnica rdzenia jest mniejsza?
Otwór pod gwint jest celowo nieco większy niż znormalizowana średnica wewnętrzna gwintu wewnętrznego. Gwint przenosi wtedy obciążenie prawie tak samo dobrze, a gwintownik pracuje lżej i rzadziej się łamie.
Czy wzór obowiązuje też dla gwintów Whitwortha lub rurowych?
Nie. Ten prosty wzór jest przeznaczony dla gwintów o kącie zarysu 60°, czyli metrycznych gwintów ISO i analogicznie UNC oraz UNF. Gwinty Whitwortha i rurowe mają kąt zarysu 55° i własne wartości otworów pod gwint.