Bir L parçası dıştan 40 mm ve 30 mm uzunluğunda olacak. Sac bükmeden önce ne kadar uzun olmalı? Dış ölçülerin toplamı olan 70 mm fazla uzundur, çünkü büküm bölgesinde malzeme içte sıkışır, dışta uzar. Doğru kesim boyuna açınım boyu denir ve onu tarafsız eksen üzerinden bulursunuz.
Tarafsız eksen
Bükmede sacın içinde ne kısalan ne de uzayan bir katman vardır, o da tarafsız eksendir. Uzunluğu, parçanın açınım boyudur. Büyük yarıçaplarda sacın ortasındadır. Dar yarıçaplarda iç tarafa kayar. Bunu k düzeltme faktörü hesaba katar:
- r iç yarıçap (mm), s sac kalınlığı (mm)
- k düzeltme faktörü (tarafsız eksenin konumu)
- rn tarafsız eksenin yarıçapı (mm)
90°'lik bir açı için açınım boyu
Her düz parça, dış ölçü eksi iç yarıçap ve sac kalınlığıdır. Buna tarafsız eksenin çeyrek daire yayı eklenir:
Örnek
4 mm iç yarıçaplı, dış ölçüleri 40 mm ve 30 mm olan, 2 mm çelik sacdan bir L parçası.
rs = 42 = 2 → k = 0,65 + 0,5 · lg 2 ≈ 0,80
rn = 4 mm + 2 mm2 · 0,80 = 4,80 mm
L = (40 − 6) mm + (30 − 6) mm + π2 · 4,80 mm ≈ 34 mm + 24 mm + 7,54 mm = 65,54 mm
65,5 mm kesilir. Yayın ortasındaki bükme çizgisi, 40 mm'lik kolun kenarından 37,8 mm uzaktadır.
Bükme düzeltmesiyle hesaplama
Atölyede çoğu zaman daha basit hesaplanır: dış ölçülerin toplamı eksi her büküm yeri için bir bükme düzeltmesi v. Bükme düzeltmesi tam olarak iki yol arasındaki farktır. Örnekte bu 70 mm − 65,54 mm = 4,46 mm'dir.
Yaygın yarıçap ve kalınlıklar için bükme düzeltmelerini tablolarda bulursunuz. Diğer her yarıçap, iç ölçüler veya 90°'nin üzerindeki açılar için bunları tarafsız eksen üzerinden kendiniz hesaplarsınız.
Minimum bükme yarıçapı ve geri yaylanma
Çok dar bükülürse sac dış tarafta çatlar. Bu yüzden her malzemenin, sac kalınlığıyla büyüyen bir minimum bükme yarıçapı vardır. Bükme kenarı haddeleme yönüne paralelse, dik olduğu duruma göre daha büyük bir yarıçap gerekir.
Bükmeden sonra sac biraz geri yaylanır, açı tekrar biraz açılır. Ne kadar olacağı malzemeye, yarıçapa ve kalınlığa bağlıdır. Daha dayanıklı malzemeler ve daha büyük yarıçaplar daha fazla geri yaylanır. Bu yüzden biraz fazla bükülür ve ilk parçada ölçülerek kontrol edilir.
Tipik hatalar
- Dış ölçüler basitçe toplandı: Kesim boyu bükme düzeltmesi kadar uzun olur.
- İç ve dış ölçüler karıştırıldı: Bir kol içten ölçülendirilmişse orada yalnızca r çıkarılır, r + s değil.
- Tarafsız eksen hep ortada varsayıldı: Dar yarıçaplarda kesim boyu bu yüzden fazla uzun olur. Örnekte 65,54 mm yerine 65,85 mm çıkardı.
- Bükme açısı ve açıklık açısı karıştırıldı: Açıklık açısı 120° olan bir parça yalnızca 60° bükülür.
- Bükme düzeltmesinin işareti: Tabloda v pozitif sayı olarak duruyorsa çıkarılır, eklenmez.
- Haddeleme yönü gözden kaçtı: Bükme kenarı haddeleme yönüne paralelse sac, dik yönde sorun olmayan yarıçaplarda bile çatlar.
Sık sorulan sorular
Neden „açınım boyu“ denir?
Çünkü bu, parça yeniden tamamen düz hale getirilseydi sahip olacağı uzunluktur – yani kesim boyu.
Hesap birden çok büküm için de geçerli mi?
Evet. Tüm düz parçaları ve tüm yayları toplarsınız. Bükme düzeltmesiyle her büküm yeri için bir v çıkarırsınız.