Nie każdy wymiar na rysunku ma własną tolerancję. Jeśli w tabliczce rysunkowej jest „ISO 2768-mK”, dla wszystkich wymiarów bez oznaczenia obowiązuje tolerancja ogólna. Tutaj dowiesz się, co oznaczają litery, jak czytać tabelę i jaka odchyłka wymiaru jest naprawdę dopuszczalna.
Rozbiór oznaczenia ISO 2768-mK
Oznaczenie składa się z dwóch członów, które należą do dwóch różnych części normy:
- Mała litera (f, m, c, v) – klasa tolerancji dla długości, zaokrągleń, faz i kątów wg ISO 2768-1. Klasy obejmują dokładną (f), średnio dokładną (m), zgrubną (c) i bardzo zgrubną (v).
- Wielka litera (H, K, L) – klasa tolerancji kształtu i położenia wg ISO 2768-2, czyli na przykład prostoliniowości, płaskości i prostopadłości.
„mK” oznacza więc: wymiary w klasie średnio dokładnej, kształt i położenie w klasie K. W warsztacie m to najczęstsza klasa.
Odchyłki graniczne dla wymiarów długości
Dopuszczalna odchyłka zależy od klasy i od wymiaru nominalnego. Zakresy obowiązują „powyżej … do włącznie”.
| Wymiar nominalny w mm | f (dokładna) | m (średnio dokładna) | c (zgrubna) | v (bardzo zgrubna) |
|---|---|---|---|---|
| 0,5 do 3 | ±0,05 | ±0,1 | ±0,2 | – |
| powyżej 3 do 6 | ±0,05 | ±0,1 | ±0,3 | ±0,5 |
| powyżej 6 do 30 | ±0,1 | ±0,2 | ±0,5 | ±1 |
| powyżej 30 do 120 | ±0,15 | ±0,3 | ±0,8 | ±1,5 |
| powyżej 120 do 400 | ±0,2 | ±0,5 | ±1,2 | ±2,5 |
| powyżej 400 do 1000 | ±0,3 | ±0,8 | ±2 | ±4 |
| powyżej 1000 do 2000 | ±0,5 | ±1,2 | ±3 | ±6 |
| powyżej 2000 do 4000 | – | ±2 | ±4 | ±8 |
Odchyłki w mm.
Zaokrąglenia, fazy i kąty
Dla promieni zaokrągleń i wysokości faz obowiązuje osobna, mniej dokładna tabela:
| Wymiar nominalny w mm | f i m | c i v |
|---|---|---|
| 0,5 do 3 | ±0,2 | ±0,4 |
| powyżej 3 do 6 | ±0,5 | ±1 |
| powyżej 6 | ±1 | ±2 |
Dla kątów decyduje długość krótszego ramienia:
| krótsze ramię w mm | f i m | c | v |
|---|---|---|---|
| do 10 | ±1° | ±1° 30′ | ±3° |
| powyżej 10 do 50 | ±30′ | ±1° | ±2° |
| powyżej 50 do 120 | ±20′ | ±30′ | ±1° |
| powyżej 120 do 400 | ±10′ | ±15′ | ±30′ |
| powyżej 400 | ±5′ | ±10′ | ±20′ |
Przykład
Na rysunku jest „ISO 2768-mK” i trzy wymiary bez tolerancji. Jakie wartości są dopuszczalne?
| Wymiar | Zakres | Odchyłka | dopuszczalne |
|---|---|---|---|
| Długość 116 mm | powyżej 30 do 120 | ±0,3 mm | 115,7 do 116,3 mm |
| Zaokrąglenie R5 | powyżej 3 do 6 | ±0,5 mm | R4,5 do R5,5 |
| Kąt 90°, krótsze ramię 40 mm | powyżej 10 do 50 | ±30′ | 89° 30′ do 90° 30′ |
Typowe błędy
- „mK” odczytane jako jedna klasa: mała litera dotyczy wymiarów, wielka litera kształtu i położenia. To dwie osobne tabele.
- Tolerancja ogólna zastosowana do wymiaru tolerowanego: jeśli wymiar ma własną tolerancję lub pasowanie, obowiązuje tylko ona.
- Pomylona granica zakresu: wymiar 30 mm należy jeszcze do zakresu powyżej 6 do 30, każdy większy wymiar do następnego.
- Przy kącie wzięte dłuższe ramię: decydujące jest zawsze krótsze.
- Zaokrąglenia wyznaczone z tabeli długości: dla promieni i faz istnieje osobna tabela z większymi wartościami.
Najczęstsze pytania
Czy ISO 2768 nadal obowiązuje?
Część 1 dla wymiarów jest na bardzo wielu rysunkach i nadal się ją stosuje. Część 2 dla kształtu i położenia została wycofana, ale obowiązuje dla istniejących rysunków, na których jest podana. Jej następcami są międzynarodowo ISO 22081, a w Niemczech DIN 2769 z własnymi klasami. Gesello zna ISO 2768 i DIN 2769.
Kto ustala klasę?
Konstruktor. Dobiera klasę tak, aby części działały i mimo to dało się je wykonać ekonomicznie. W warsztacie obowiązuje to, co jest w tabliczce rysunkowej.