Niet elke maat op een tekening heeft een eigen tolerantie. Staat in het titelblok “ISO 2768-mK”, dan geldt voor alle maten zonder aanduiding een algemene tolerantie. Hier lees je wat de letters betekenen, hoe je de tabel leest en hoeveel afwijking bij een maat echt is toegestaan.
ISO 2768-mK ontleed
De aanduiding bestaat uit twee delen, die bij twee verschillende delen van de norm horen:
- Kleine letter (f, m, c, v) – tolerantieklasse voor lengtes, afrondingen, afschuiningen en hoeken volgens ISO 2768-1. De klassen lopen van fijn (f) via middel (m) en grof (c) tot zeer grof (v).
- Hoofdletter (H, K, L) – tolerantieklasse voor vorm en plaats volgens ISO 2768-2, dus bijvoorbeeld rechtheid, vlakheid en haaksheid.
“mK” betekent dus: maten in de klasse middel, vorm en plaats in de klasse K. In de werkplaats is m de meest gebruikte klasse.
Grensafwijkingen voor lengtematen
De toelaatbare afwijking hangt af van de klasse en van de nominale maat. De bereiken gelden “boven … tot en met”.
| Nominale maat in mm | f (fijn) | m (middel) | c (grof) | v (zeer grof) |
|---|---|---|---|---|
| 0,5 tot 3 | ±0,05 | ±0,1 | ±0,2 | – |
| boven 3 tot 6 | ±0,05 | ±0,1 | ±0,3 | ±0,5 |
| boven 6 tot 30 | ±0,1 | ±0,2 | ±0,5 | ±1 |
| boven 30 tot 120 | ±0,15 | ±0,3 | ±0,8 | ±1,5 |
| boven 120 tot 400 | ±0,2 | ±0,5 | ±1,2 | ±2,5 |
| boven 400 tot 1000 | ±0,3 | ±0,8 | ±2 | ±4 |
| boven 1000 tot 2000 | ±0,5 | ±1,2 | ±3 | ±6 |
| boven 2000 tot 4000 | – | ±2 | ±4 | ±8 |
Afwijkingen in mm.
Afrondingen, afschuiningen en hoeken
Voor afrondingsradii en afschuiningshoogtes geldt een eigen, grovere tabel:
| Nominale maat in mm | f en m | c en v |
|---|---|---|
| 0,5 tot 3 | ±0,2 | ±0,4 |
| boven 3 tot 6 | ±0,5 | ±1 |
| boven 6 | ±1 | ±2 |
Bij hoeken is de lengte van het kortere been bepalend:
| kortere been in mm | f en m | c | v |
|---|---|---|---|
| tot 10 | ±1° | ±1° 30′ | ±3° |
| boven 10 tot 50 | ±30′ | ±1° | ±2° |
| boven 50 tot 120 | ±20′ | ±30′ | ±1° |
| boven 120 tot 400 | ±10′ | ±15′ | ±30′ |
| boven 400 | ±5′ | ±10′ | ±20′ |
Voorbeeld
Op de tekening staan “ISO 2768-mK” en drie maten zonder tolerantie. Welke waarden zijn toegestaan?
| Maat | Bereik | Afwijking | toegestaan |
|---|---|---|---|
| Lengte 116 mm | boven 30 tot 120 | ±0,3 mm | 115,7 tot 116,3 mm |
| Afronding R5 | boven 3 tot 6 | ±0,5 mm | R4,5 tot R5,5 |
| Hoek 90°, kortere been 40 mm | boven 10 tot 50 | ±30′ | 89° 30′ tot 90° 30′ |
Typische fouten
- “mK” als één klasse gelezen: De kleine letter geldt voor maten, de hoofdletter voor vorm en plaats. Dat zijn twee aparte tabellen.
- Algemene tolerantie toegepast op een getolereerde maat: Heeft een maat een eigen tolerantie of passing, dan geldt alleen die.
- Bereikgrens verwisseld: De maat 30 mm hoort nog in het bereik boven 6 tot 30, elke maat daarboven in het volgende.
- Bij de hoek het langere been genomen: Bepalend is altijd het kortere.
- Afrondingen met de lengtetabel bepaald: Voor radii en afschuiningen is er een eigen tabel met grotere waarden.
Veelgestelde vragen
Geldt ISO 2768 nog?
Deel 1 voor maten staat op heel veel tekeningen en wordt nog steeds gebruikt. Deel 2 voor vorm en plaats is ingetrokken, maar geldt nog voor bestaande tekeningen waarop het vermeld staat. Opvolgers zijn internationaal ISO 22081 en in Duitsland DIN 2769, elk met eigen klassen. Gesello kent ISO 2768 en DIN 2769.
Wie legt de klasse vast?
De constructeur. Die kiest de klasse zo dat de onderdelen functioneren en toch economisch te maken zijn. In de werkplaats geldt wat in het titelblok staat.