Cıvata kutusuna uzanırsınız ve elinizde, değiştirmek istediğinizle tıpatıp aynı görünen bir M8 vardır. Aynı yükü de taşıyıp taşımadığını size yalnızca başı söyler. Orada birkaç işaretle cıvatayı kimin ürettiği ve ne kadar dayanıklı olduğu yazar. Burada bu işaretleri okumayı ve sınıfların gerçekte ne kadar farklı olduğunu öğrenirsiniz.
Başta ne yazmalı
Metrik dişli birçok çelik cıvata, 5 mm diş çapından itibaren ve biçimi elverdiği sürece iki bilgi taşır.
- Üretici işareti, harfler veya bir sembol. Değerlerin sorumluluğunu kimin üstlendiğini gösterir.
- Mukavemet sınıfı, nokta ile ayrılmış iki sayı, örneğin 8.8 veya 10.9.
Altıgen başlı cıvatalarda bu, 4.6'dan 12.9'a kadar tüm sınıflar için geçerlidir. İç altıgen (imbus) veya iç altı loblu silindir başlı cıvatalarda işaretleme ancak 8.8'den itibaren zorunludur. İşaretler çoğunlukla başın üst yüzüne kabartma veya gömme olarak basılır, silindir başlı cıvatalarda başın yan yüzüne de. M5'in altında çoğu zaman yalnızca ambalaj yardımcı olur.
İki sayıyı on saniyede okumak
Birinci sayının 100 katı çekme dayanımıdır, yani cıvatanın koptuğu gerilme. İkinci sayının 10'a bölümü, bunun hangi oranının akma sınırı olduğunu söyler. Bu sınırın üstünde cıvata kalıcı olarak uzar.
- a mukavemet sınıfının birinci sayısı, b ikinci sayısı
- Rm çekme dayanımı, N/mm² cinsinden
- Re akma sınırı, N/mm² cinsinden; 8.8'den itibaren tam olarak söylemek gerekirse %0,2 uzama sınırı Rp0,2
12.9'da bu, 1200 N/mm² çekme dayanımı ve bunun %90'ı olarak 1080 N/mm² akma sınırı demektir. Bir 4.6 yalnızca 400 N/mm²'ye ulaşır ve bunun daha %60'ında, yani 240 N/mm²'de kalıcı olarak uzamaya başlar. Sonu 6 olan sınıflar tok, sonu 9 olan sınıflar çok yük taşır ama kopmaya kadar az rezervleri vardır.
Fark gerçekte ne kadar büyük
Cıvatanın kalıcı olarak uzamaya başladığı kuvvete bakınca fark daha somut hâle gelir. Bunun için dişin gerilme kesit alanı As önemlidir. M8'de bu değer 36,6 mm²'dir.
- Fe cıvatanın akma sınırına ulaştığı çekme kuvveti, N cinsinden
- As gerilme kesit alanı, mm² cinsinden
Örnek
Bir aparatta 8.8 sınıfı bir M8 silindir başlı cıvata eksik. Kutuda işaretsiz bir cıvata ve A2-70 yazılı paslanmaz çelik bir cıvata var. Her biri akma sınırına kadar ne kadar taşır?
8.8 → Fe = 640 N/mm² · 36,6 mm² ≈ 23,4 kN
A2-70 → Fe = 450 N/mm² · 36,6 mm² ≈ 16,5 kN
işaretsiz, 4.6 varsayılarak → Fe = 240 N/mm² · 36,6 mm² ≈ 8,8 kN
Paslanmaz çelik cıvata, 8.8'in ancak yaklaşık %70'ini karşılar. İşaretsiz cıvatada en kötüsünü varsayarsınız, o zaman geriye %37'den biraz fazlası kalır. 8.8, akma sınırına kadar yaklaşık 2,4 t ağırlık kadar yük taşır, bilinmeyen cıvata belki yalnızca 0,9 t. Yani burada iki yedek cıvata da iyi bir fikir değildir.
Değerler yalnızca karşılaştırma içindir. Bir cıvatanın işletmede ne kadar yük taşıyabileceğini konstrüksiyon belirler. Sıkma için kılavuz değerleri Cıvatalar için sıkma torku hesaplama yardımında bulursunuz.
Somunlar ve paslanmaz çelik
Somunlarda yalnızca bir sayı bulunur, örneğin 8, 10 veya 12. Bu sayı M5'ten itibaren yan yüzde veya oturma yüzeyinde gömme ya da pahta kabartma olarak yer alır. Sayı yerine saat sistemine göre bir kod da bulunabilir. Kural basittir. Somunun sayısı en az cıvatanın birinci sayısı kadar büyük olmalıdır. 8.8'e 8 veya daha yüksek, 10.9'a 10 veya daha yüksek bir somun uyar.
Paslanmaz çelik başka türlü okunur. A2-70'te A çelik grubunu, yani östenitik çeliği, A2 veya A4 ise çelik türünü belirtir. A4 ek olarak molibden içerir ve örneğin tuzlu suda veya yüzme havuzunda klorürlere karşı daha dayanıklıdır. Tireden sonraki sayının 10 katı çekme dayanımını verir, A2-70'te yani 700 N/mm². Akma sınırı bundan okunamaz. Başında sınıf yazmayan paslanmaz çelik cıvatalar çoğu zaman yalnızca 50 sınıfına ulaşır.
Başın göstermedikleri
- Renk. 12.9 silindir başlı cıvataların çoğu siyahtır, ama siyah 12.9 demek değildir. Galvanizli cıvatalar da hemen her sınıfta bulunur.
- Diş yönü. Sol dişli cıvatalar M5'ten itibaren ek bir işaret taşımalıdır, ama buna güvenmemelisiniz. Cıvatayı dik tutun ve dişe bakın. Sağ dişte dişler sağa doğru, sol dişte sola doğru yükselir.
- Durum. Aşırı uzamış bir cıvata, yenisiyle aynı baskıyı taşır. Gövdesi incelmişse hurdaya gider.
Tipik hatalar
- 8.8 yerine paslanmaz çelik kullanmak. A2-70 daha güçlü gibi gelir, ama akma sınırına kadar bir 8.8'in yalnızca yaklaşık %70'ini taşır.
- İşaretsiz cıvata takmak. Başında sınıf yazmayan M5 ve üstü bir altıgen başlı cıvata, kanıtlanmış mukavemete sahip standart bir çelik cıvata değildir. Onu en zayıf sınıf gibi değerlendirin veya başka bir cıvata alın.
- Somunu unutmak. 8 sınıfı bir somunla takılan bir 10.9, cıvata tam yük taşımadan önce somunun dişinden hasar görebilir.
- 8.8 yerine körü körüne 10.9 takmak. Daha güçlü her zaman daha iyi değildir. Yüksek mukavemetli cıvatalar daha az uzayabilir ve elektrolitik galvanizli 10.9 ve üstü cıvatalar hidrojen gevrekleşmesine uğrayabilir. Ne istendiği teknik resimde yazar.
Sık sorulan sorular
Bir 8.8'in yerine 10.9 takabilir miyim?
Mukavemet açısından çoğunlukla evet, somun da uygunsa. Bağlantı için öngörülen torkla sıkılır. Bir 10.9'un daha yüksek torku ancak parça, vidalama derinliği ve oturma yüzeyi buna dayanıyorsa uygulanır. Elektrolitik galvanizli 10.9 yalnızca onayla. Teknik resimde açıkça 8.8 isteniyorsa, örneğin aşırı yükte ilk önce cıvatanın boşalması gerektiği için, 8.8'de kalınır.
Baskı artık okunamıyorsa ne yapmalıyım?
O zaman cıvata iyi bir kutudan gelse bile sınıfı bilinmiyor demektir. Taşıyıcı bağlantılar için yeni, işaretli bir cıvata kullanırsınız.
Bunu uygulamada nerede bulurum?
Gesello'da Cıvatalar modülünde. Mukavemet sekmesinde bir sınıf seçer ve çekme dayanımını, akma sınırını ve uygun somunları görürsünüz, paslanmaz çelik için de. Tanım sekmesinde uygulama, ISO 4017 - M12x60 - 10.9 gibi bir sipariş tanımını parçalarına ayırır.